Çagalarda uly ÝKD we AWKD näme? Dogabitdi ýürek kesellerinin arasynda ýerleşýän ÝKD we AWKD ýüregiň adaty gan aýlanyşyna täsir edýän gurluş bozulmalarydyr. ÝKD (Ventrikulýar Septal Defekt) ýüregiň iki aşaky kamerasy bolan sag we çep garynjygyň arasynda deşik bolmagydyr. AWKD (Atrioventrikulýar Septal Defekt) bolsa ýüregiň merkezi böleginiň diwarlarynyň we ýürekjikler bilen garynjyklaryň arasyndaky klapanlaryň ösüş bozulmasydyr. Doly AWKD-de ýürekjikler bilen garynjyklaryň arasynda açyklyklar we umumy atrioventrikulýar klapan bolýar. Bu keselleriň ýagdaýynda öýkenlere adatdakydan köp ganyň gitmegi ýüregiň has köp işlemegine we wagtyň geçmegi bilen gan aýlanyş meselelerine sebäp bolup biler. Esasanam uly ÝKD we doly AWKD ýagdaýlarynda irki bahalandyryş we laýyk hirurgiki wagt möhümdir. Uly ÝKD näme? ÝKD çagalarda köp duş gelýän dogabitdi ýürek anomaliýalarynyň biridir. Kiçi ÝKD-ler özbaşdak ýapylyp biler ýa-da hiç hili aralaşyksyz yzarlanyp bilner. Emma uly ÝKD-lerde çep garynjykdan sag garynjyga köp mukdarda gan geçip biler. Bu öýkenlere gidýän ganyň mukdaryny artdyryp, ýürek we öýken gan aýlanyşynda ýük emele getirýär. Bejerilmeýän çynlakaý ýagdaýlarda ýürek ýetmezçiligi we öýken damar keseli ösüp biler. AWKD näme? AWKD ýüregiň merkezindäki diwarlaryň we atrioventrikulýar klapanlaryň adaty ösmezliginiň netijesinde ýüze çykýar. Esasan iki görnüşde görülip bilner: Doly AWKD: Ýüregiň ýokarky we aşaky kameralarynyň arasynda açyklyklar we umumy atrioventrikulýar klapan bolýar. Adatça irki bäbeklik döwründe hirurgiki bejerişi talap edýär. Kysmy AWKD: Adatça ýürekjikleriň arasynda açyklyk we çep atrioventrikulýar klapanda gurluş bozulmasy bolýar. Bejerişiň wagty keseliň täsirlerine görä kesgitlenýär. AWKD Daun sindromly çagalarda has köp görülip bilner. Emma Daun sindromy ýok çagalarda hem ýüze çykyp biler. Çagalarda uly ÝKD we AWKD alamatlary nämeler? Alamatlar ýürekdäki açyklygyň ululygyna, klapanlaryň ýagdaýyna we öýkenlere gidýän ganyň mukdaryna görä üýtgäp biler. Iň köp görülýän alamatlar şulardyr: - Çalt dem almak we dem gysmasy - Iýmitlenmek wagtynda çalt ýadamak - Aşa derlemek - Ýeterlik agram goşmazlyk - Yzygiderli dem alyş ýollary ýokançlyklary - Ejizlik we çalt ýadamak - Ösüş we ösmek yza galmasy - Ösen ýagdaýlarda ýürek ýetmezçiligi alamatlary Esasanam bäbeklerde iýmitlenmek wagtynda derlemek, çalt dem almak we agram goşup bilmezlik möhüm duýduryş alamatlary bolup biler. Uly ÝKD we AWKD nähili anyklanýar? Keselleriň diagnozy çagalar kardiologiýasy hünärmeni tarapyndan geçirilen barlag we şekillendiriş usullary bilen goýulýar. 1. Fiziki barlag Ýürekde şuwlama eşidilmegi ýa-da ýürek ýetmezçiligi alamatlarynyň anyklanmagy keseliň şübheli bolmagyna esas berip biler. 2. Ehokardiografiýa (EHO) Ýürekdäki açyklyklaryň ýerini, ululygyny, klapanlaryň gurluşyny we gan akymyny bahalandyrýan esasy diagnostika usulydyr. 3. Elektrokardiografiýa (EKG) Ýürek ritmine we ýürek kameralaryndaky ýüklenmä degişli tapyndylar öwrenilýär. 4. Öýken rentgeni Ýüregiň ululygy we öýkenlerdäki gan aýlanyşy barada kömekçi maglumat berýär. 5. Ýürek kateterizasiýasy Esasanam öýken damar basyşynyň we garşylygynyň jikme-jik bahalandyrylmagy gerek bolan saýlanan näsaglarda ulanylyp bilner. Uly ÝKD haýsy ýagdaýlarda operasiýany talap edýär? Her ÝKD operasiýany talap etmeýär. Emma uly açyklyklar çynlakaý gan aýlanyş meselelerine sebäp bolup biler. Aşakdaky ýagdaýlarda hirurgiki bejeriş gün tertibine gelip biler: - Ýürek ýetmezçiligi alamatlarynyň ösmegi - Derman bejerişine garamazdan iýmitlenmek we ösüş meselelerinin dowam etmegi - Öýkenlere aşa ganyň gitmegi - Çep ýürek kameralarynda aýdyň giňelme - Öýken damar keseliniň ösmek howpunyň bolmagy - Ýürek klapany işleýşiniň täsirlenmegi Uly we aýdyň gan aýlanyş ýükünü emele getirýän ÝKD-lerde operasiýa adatça bäbeklik döwründe meýilleşdirilýär. AWKD operasiýasy haçan geçirilýär? Doly AWKD bolan bäbeklerde hirurgiki bejeriş köplenç ömrüň ilkinji 3–6 aýynda geçirilýär. Emma çynlakaý ýürek ýetmezçiligi, iýmitlenmek kynlygy ýa-da ösüş yza galmasy bolan bäbeklerde has irki aralaşyk gerek bolup biler. Kysmy AWKD-de bolsa operasiýa wagty ýürek kameralarynyň giňelmegine, klapan syzmasynyň derejesine we çaganyň klinik ýagdaýyna görä kesgitlenýär. Irki we dogry wagtda geçirilen hirurgiki aralaşyk öýken damarlarynda hemişelik zeper ösmek howpuny azaldyp biler. Uly ÝKD operasiýasy nähili geçirilýär? Uly ÝKD operasiýasynda maksat garynjyklaryň arasyndaky açyklygy ýapyp, ýürekdäki adaty bolmadyk gan geçişini ýok etmekdir. Operasiýa adatça açyk ýürek hirurgiýasy usuly bilen geçirilýär. Hirurgiki prosedura wagtynda: 1. Ýürekdäki açyklyk bahalandyrylýar. 2. Deşik laýyk hirurgiki ýama ýa-da saýlanan ýagdaýlarda tikinler ulanylyp ýapylýar. 3. Ýürek klapanlary we daş-töwerekdäki gurluşlar goralýar. 4. Bejergiden soň ýürek işleýşi we gan akymy barlanýar. Käbir ÝKD görnüşlerinde kateter bilen ýapmak mümkin bolsa-da, uly we çylşyrymly açyklyklarda hirurgiki usul has köp saýlanýar. AWKD operasiýasy nähili geçirilýär? AWKD operasiýasy ýürek içindäki açyklyklaryň ýapylmagyny we atrioventrikulýar klapanlaryň gaýtadan düzülmegini öz içine alýan giňişleýin hirurgiki prosedurdyr. Operasiýa wagtynda: - Ýürekjikleriň arasyndaky açyklyk ýapylýar. - Garynjyklaryň arasyndaky açyklyk bejerilýär. - Umumy atrioventrikulýar klapan iki aýry klapanyň wezipesini ýerine ýetirer ýaly laýyk görnüşde gaýtadan gurulýar. - Klapan syzmalary mümkin boldugyça düzedilýär. - Ýüregiň gan aýlanyşy we klapan işleýşleri barlanýar. Hirurgiki tehnika AWKD-niň görnüşine we ýüregiň anatomik aýratynlyklaryna görä üýtgeýär. Uly ÝKD we AWKD operasiýalary howplumy? Bu operasiýalar tejribeli çagalar ýürek hirurgiýasy toparlary tarapyndan geçirilýän möhüm operasiýalardyr. Hirurgiki howplar çaganyň ýaşyna, agramyna, ýürek anatomiýasyna we ýanaşyk saglyk meselelerine görä üýtgeýär. Mümkin bolan çylşyrymlaryň arasynda: - Gan akma we ýokanç - Ýürek ritmi we geçirijilik bozulmalary - Ýürekde galan kiçi açyklyklar - Ýürek klapanlarynda syzma ýa-da darlyk - Ýürek işleýşinde wagtlaýyn bozulma - Soňky ýyllarda gaýtadan aralaşyk zerurlygy bolup biler. Esasanam AWKD operasiýalaryndan soň klapan işleýşleriniň yzygiderli yzarlanmagy möhümdir. Operasiýadan soňky sagalyş prosesi Operasiýadan soň bäbekler we çagalar çagalar ýürek hirurgiýasynyň reanimasiýa bölüminde ýakyndan yzarlanýar. Sagalyş prosesinde: - Ýürek ritmi we işleýşi gözegçilikde saklanýar. - Dem alyş we kislorod derejesi barlanýar. - Ýürek klapanlarynyň işleýşi bahalandyrylýar. - Iýmitlenmek we agram goşmak yzarlanýar. - Zerur derman bejerişleri düzgünleşdirilýär. - Hirurgiki bejeriş ehokardiografiýa bilen barlanýar. Hassahanada ýatmagyň möhleti we sagalyş tizligi geçirilen operasiýanyň göwrümine we çaganyň umumy saglyk ýagdaýyna görä üýtgäp biler. ÝKD we AWKD operasiýasyndan soň çagalar adaty ýaşap bilermi? Üstünlikli hirurgiki bejerişden soň köp çaga adaty ösüş we ösmek görkezip biler. Esasanam uly ÝKD-niň wagtynda ýapylmagy ýüregiň üstündäki ýüküň azalmagyna we gan aýlanyşyň gowulanmagyna kömek edýär. AWKD operasiýasyny geçiren çagalarda hem üstünlikli netijelere ýetilip bilner. Emma käbir näsaglarda soňky ýyllarda klapan syzmasy ýa-da darlygy ösüp biler. Şol sebäpli çagalar kardiologiýasy barlaglarynyň yzygiderli dowam etdirilmegi möhümdir. Irki diagnoz we hirurgiki bejeriş näme üçin möhüm? Uly ÝKD we AWKD bejerilmedik ýagdaýynda ýürek ýetmezçiligine we öýken damarlarynda hemişelik zepere sebäp bolup biljek çynlakaý dogabitdi ýürek keselleridir. Esasanam bäbeklik döwründe irki diagnoz goýulmagy iýmitlenmek we ösüş meselelerinin bahalandyrylmagyna we dogry bejeriş wagtynyň kesgitlenmegine kömek edýär. Wagtynda geçirilen hirurgiki bejeriş ýüregiň üstündäki ýüki azaldyp, uzak möhletli çylşyrym howpuny peseldip biler. Ýadyňyzda saklaň: Uly ÝKD we AWKD bolan her çaganyň bejeriş meýilnamasy dürlüdir. Irki diagnoz, laýyk wagtda geçirilen ýürek operasiýasy we yzygiderli kardiologiki yzarlama çagalaryň sagdyn ösmegi we ýaşaýyş hilinin goralmagy üçin uly ähmiýete eýedir.