Çagalarda trunkus arteriozus: Anyklamak we hirurgiki bejergi Trunkus arteriozus bäbegiň ýüreginden adatça aýry-aýry çykmaly aorta we öýken arteriýasynyň ýerine ýeke-täk uly gan damarynyň çykýan seýrek we agyr dogabitdi ýürek keselidir. Sagdyn ýürekde aorta kisloroda baý gany bedene eltýär, öýken arteriýasy bolsa kisloroddan garyp gany öýkenlere iberýär. Trunkus arteriozus keselinde bolsa bu iki gan damary ýeke-täk umumy gan damary görnüşinde bolýar. Adatça ýüregiň iki aşaky kamerasynyň arasynda giň deşik (VSD) hem bolýar. Şonuň üçin kisloroda baý we kisloroddan garyp gan garyşyp, hem öýkenlere, hem bedene iberilýär. Trunkus arteriozus köplenç täze doglan döwründe hirurgiki bejergini talap edýän agyr ýürek anomaliýasydyr. Çagalarda trunkus arteriozusyň alamatlary nämeler? Alamatlar adatça dogluşdan soňky ilkinji günlerde ýa-da hepdelerde ýüze çykýar. Iň köp duş gelýän alamatlar şulardyr: - Çalt dem almak we dem alyşyň kynlaşmagy - Dodaklaryň we deriniň gögermegi (sianoz) - Iýmitlenme wagtynda çalt ýadamak - Agramyň ýeterlik artmazlygy - Aşa derlemek - Ýürek urgularynyň çaltlanmagy - Ýürek ýetmezçiliginiň alamatlary Esasan hem aýdyň gögermede, agyr dem alyş kynçylygynda we iýmitlenip bilmezlik ýagdaýlarynda gyssagly lukmançylyk bahalandyrmasy zerurdyr. Trunkus arteriozus näme sebäpden döreýär? Bu kesel bäbegiň ene göwresinde ýüreginiň ösüşi wagtynda uly gan damarlarynyň adaty görnüşde biri-birinden aýrylyp bilmezligi netijesinde döreýär. Takyk sebäbi hemişe belli bolmasa-da, käbir genetiki we hromosom tapawutlary bilen baglanyşykly bolup biler. Esasan hem 22q11.2 delesiýa sindromy bilen bilelikde duş gelip biler. Şonuň üçin käbir näsaglara genetiki bahalandyrma maslahat berlip bilner. Trunkus arteriozus nähili anyklanýar? Anyklamakda iň möhüm usul ekokardiografiýa (ýüregiň ultrases barlagy) barlagydyr. Ekokardiografiýanyň kömegi bilen: - Ýürekden çykýan umumy gan damarynyň gurluşy - Ýürek mädejikleriniň arasyndaky deşik (VSD) - Öýken arteriýalarynyň çykyş nokatlary - Umumy gan damarynyň klapanynyň gurluşy we işleýşi - Ýüregiň gany basyp çykaryş güýji bahalandyrylyp bilner. Kesel käbir bäbeklerde göwrelilik döwründe geçirilýän düwünçegiň ekokardiografiýasy arkaly hem ýüze çykarylyp bilner. Zerur ýagdaýlarda kompýuter tomografiýasy (KT), ýüregiň MRT-si we genetiki barlaglar geçirilip bilner. Trunkus arteriozus haçan operasiýany talap edýär? Trunkus arteriozus öz-özünden düzelmeýän we hirurgiki bejergini talap edýän ýürek keselidir. Bejerilmese, öýkenlere aşa gan akymy, ýürek ýetmezçiligi we öýken gan damarlarynyň hemişelik zeperlenmegi ýüze çykyp biler. Şonuň üçin operasiýa adatça durmuşyň ilkinji hepdelerinde, bäbegiň kliniki ýagdaýyna görä mümkin bolan iň amatly wagtda meýilleşdirilýär. Operasiýadan öň bäbegiň dem alşyny we gan aýlanyşyny goldamak, ýürek ýetmezçiliginiň alamatlaryny gözegçilik astyna almak zerur bolup biler. Trunkus arteriozus operasiýasy nähili geçirilýär? Hirurgiki bejerginiň maksady öýkenlere we bedene gidýän gan aýlanyşyny biri-birinden aýyryp, has kadaly gan aýlanyş ulgamyny döretmekdir. Operasiýa adatça açyk ýürek hirurgiýasy usuly bilen geçirilýär. 1. VSD-ni ýapmak Ýüregiň iki mädejiginiň arasyndaky deşik ýörite ýama bilen ýapylýar. Şeýlelikde, çep mädejikden çykýan ganyň umumy gan damary arkaly bedene ugrukdyrylmagy üpjün edilýär. 2. Öýken arteriýalaryny aýyrmak Öýken arteriýalary umumy gan damaryndan aýrylyp, öýken gan aýlanyşy üçin täze baglanyşyk döretmäge taýýarlanýar. 3. Sag mädejik bilen öýkeniň arasynda baglanyşyk döretmek Sag mädejik bilen öýken arteriýalarynyň arasyna adatça klapanly ýörite gan damar grefti (konduit) ýerleşdirilýär. Munuň netijesinde kisloroddan garyp ganyň öýkenlere iberilmegi üpjün edilýär. 4. Umumy gan damarynyň klapanyny bahalandyrmak Trunkal klapanda düýpli daralma ýa-da ganyň yzyna akmagy bar bolsa, şol bir operasiýanyň dowamynda klapany dikeltmek ýa-da başga bir çäre zerur bolup biler. Operasiýadan soňky sagalyş döwri Ilkinji günler: Reanimasiýa Operasiýadan soň bäbek çaga ýürek hirurgiýasynyň reanimasiýa bölüminde ýakyndan gözegçilikde saklanylýar. Dem alyş, ýürek ritmi, gan basyşy we ýürek funksiýalary yzygiderli bahalandyrylýar. Hassahanada sagalyş Bäbegiň umumy ýagdaýy gowulaşdygyça dem alyş goldawy azaldylýar we iýmitlenme tapgyrlaýyn düzgünleşdirilýär. Hassahanada galmagyň dowamlylygy operasiýanyň göwrümine we bäbegiň sagalyş ýagdaýyna baglydyr. Öýde sagalyş Hassahanadan çykarylandan soň iýmitlenme, agramyň artyşy, dermanlaryň kabul edilişi we ýara seredilişi üns bilen gözegçilikde saklanmalydyr. Uzak möhletli barlaglar Operasiýadan soň yzygiderli çaga kardiologiýasy barlaglary zerurdyr. Esasan hem sag mädejik bilen öýkeniň arasynda ulanylýan konduitiň işleýşi gözegçilikde saklanylýar. Trunkus arteriozus operasiýasyndan soň gaýtadan çäre gerekmi? Hawa. Ilkinji operasiýa üstünlikli bolsa-da, çaga ösdügiçe ýerleşdirilen konduit daralyp biler, klapanyň işleýşi bozulyp biler ýa-da çaganyň ösüşine laýyklaşyp bilmezligi mümkin. Şonuň üçin indiki ýyllarda kateter arkaly çäre ýa-da gaýtadan operasiýa zerur bolup biler. Käbir näsaglarda trunkal klapanyň meseleleri ýa-da öýken arteriýalarynyň daralmagy üçin hem goşmaça bejergi geçirilip bilner. Trunkus arteriozusly çagalar kadaly durmuşda ýaşap bilermi? Irki döwürde üstünlikli hirurgiki bejergi alan köp çagalar ösüşini dowam etdirip, okuwa gatnap we laýyk fiziki işjeňlik bilen meşgullanyp biler. Emma uzak möhletli netijeler keseliň anatomik aýratynlyklaryna, bile gabat gelýän anomaliýalara, operasiýanyň netijelerine we ýüze çykyp biljek çylşyrymlylyklara görä üýtgeýär. Şonuň üçin ömrüň dowamynda dogabitdi ýürek keselleri boýunça ýöriteleşen kardiologyň gözegçiliginde bolmak möhümdir. Irki anyklamak we hirurgiki çäre näme üçin möhüm? Trunkus arteriozus bejerilmese, öýken gan damarlarynda ýokary basyş, ýürek ýetmezçiligi we agyr gan aýlanyş meseleleri ýüze çykyp biler. Irki hirurgiki çäre öýken gan damarlarynyň hemişelik zeperlenmek howpuny azaltmagy we bäbegiň ýaşamak mümkinçiligini artdyrmagy maksat edinýär. Netije Ýeke-täk gan damary bilen başlanan durmuş dogry hirurgiki çäre bilen täze geljege eýe bolup biler. Trunkus arteriozus täze doglan döwründe çalt bahalandyrmany we ýöriteleşdirilen merkezlerde hirurgiki bejergini talap edýän agyr dogabitdi ýürek keselidir. Ösen çaga ýürek hirurgiýasynyň usullary, reanimasiýanyň mümkinçilikleri we yzygiderli kardiologiki gözegçilik arkaly näsaglaryň ömrüni uzaltmak we durmuş hilini ýokarlandyrmak maksat edinilýär. Ýadyňyzdan çykarmaň: Trunkus arteriozus diagnozy goýlan bäbeklerde operasiýanyň wagty we bejergi meýilnamasy çaga kardiologiýasy we çaga ýürek hirurgiýasy hünärmenleri tarapyndan gijikdirilmän bahalandyrylmalydyr.